Gerçek ve Taklit Kehribar - Nasıl Anlaşılır?

Özellikleri nedeniyle, çok eski zamanlardan bu yana Kehribarın büyük talep görmesi, satışının çok iyi olması taklitlerini elde etme çalışmalarını çok teşvik etmiştir. Yirminci yüzyılın başında bakalit ve plastik bulununca, bu maddelerden üretilen kehribar renkli, kolye ve tesbihler Dünyanın her yanına yayıldı.

Özellikle Kuzey ve Doğu Afrika, Orta Doğu ve Hindistan'da kehribar renkli kolye ve tesbihler çok satıldı. Kimya endüstrisinin hızlı gelişimi sonucu elde edilen yeni sentetik ürünleri kullanan taklit kehribar (false-imitation amber) üreticileri o kadar başarılı oldular ki bunları gerçeğinden ayırmak gerçekten çok zorlaştı.

Modern Taklit Teknikleri

Doğada bulunduğu şekilde görüntü verilen sentetik malzeme, bazen içine fosil kapanımları yerleştirilerek, reçine kokusu olan yağ içinde hafifçe ısıtılarak doğal kokulu gerçek kehribar gibi piyasaya sunulmaktadır. Sentetik malzeme istenen şekil verildikten sonra eritilmiş kehribar içine daldırılıp, kaplanarak gerçek ürün olarak satılmaktadır.

Steven Spielberg'in 1993'de Jurassic Park filmini çekmesinden bu yana kehribar fiyatları kat kat artmış bu da taklit üretimi aynı oranda artırmıştır.

Solda polystyrene içinde, sağda alt yarısı copal üst yarısı plastik içinde kertenkele

Yukarıda soldaki örnekte, günümüz kertenkelesi kuyruğu kırılıp, hırpalandıktan sonra, bütün tanımlayıcı testler (optik tabanlı deneyler dahil) yapılarak ancak belirlenebilen, polystyrene içine yerleştirilmiştir. Sağdaki örnekte uzmanları çok uğraştırmıştır. Burada örneğin alt yarısı olan copal üzerine yerleştirilen iyi durumdaki kertenkeleyi kaplayacak şekilde saydam bir plastik kullanılmıştır.

Sahte Fosil Örnekleri

Taklit amber içinde iri bir böcek

1940'lardan kalma, kaktüs broş taklit amber-catalin

Taklit kehribar içine monte edilmiş kertenkele fosili!!

Bu üç örnekte fosil konusunda hiç özenilmemiş, günümüz arıları kullanılarak sahtekarlık yapılmış

Fosilli Kehribarlarda Dikkat Edilmesi Gerekenler

Muhtemelen kehribar, Dünyada içinde sinek bulunduğunda değeri çok yükselen tek üründür. Bu gerçekten yola çıkıldığında, içinde fosil bulunduran kehribar taklitlerinin neden çok bulunduğu anlaşılmaktadır.

Uzmanlar uyarıyor: İnklüzyonun (kapanım) çok net, hırpalanmamış ve iri olduğunda sahte olmasından kuşkulanılması gerektiği belirtiliyor. Canlı fosili boyutu birkaç mm'yi aşmıyor ve çizgileri net değilse gerçek olma olasılığı daha yüksektir.

İngiltere Tabiat Tarihi Müzesi inklüzyonlu kehribar koleksiyonundaki en eski örneklerden biri taklit çıkmıştır. Üreticiler gerçek kehribarı oyarak açtıklara yuvaya arı yerleştirip deliği eritilmiş kehribarla kapatarak piyasaya sürmüşler ve ürün elden ele dolaşarak uzun yıllar önce müze koleksiyonuna girmiştir.

Amber'e bir fosil veya benzer nesneleri yerleştirme işi Avrupa'da neredeyse 400 yıldır yapılmaktadır. Bunun için amber üzerindeki kırık veya oyuk bölge daha genişletilerek bu boşluğa istenen obje ile birlikte reçine, balzam veya erimiş copal doldurulur. Bu işlemi anlamak ancak hassas kimyasal testler ile mümkündür.

Tarihi Sahtekarlıklar: Bu yolla içine küçük bir kurbağa yerleştirilmiş olan kırmızı bir Baltık amberi örneği 1900 yılında Amerika Tabiat Tarihi Müzesi tarafından 100.000 Dolara satın alınmış, neyse ki sergilenmeden durum fark edilmiştir. 19. Yüzyıl'da Londra Tabiat Tarihi Müzesi, bir Alman bilim adamından içinde sinek bulunduran bir parça satın almış, üzerinde kuşkular bulunmasına rağmen, 1993'e kadar doğal bir oluşum zannedilmiştir. Bir araştırmacı, mikroskop ışığının oluşturduğu bir çatlaktan kuşkulanarak olayın Amerika'daki Müzede olduğu gibi bir sahtekarlık olduğunu ortaya çıkarmıştır.

Taklit Kehribar Türleri

Geçmişten günümüze taklit kehribar üretmek için şu maddeler kullanılmıştır:

Copal - Doğal ama olgunlaşmamış reçine
Cam - Renklendirilerek kehribar görünümü verilmiş
Fenolic reçine - Sentetik plastik türü
Selüloz Asetat ve Nitrat - Taklit yapımında kullanılan malzemeler
Akrilik Reçine - Modern taklit malzemesi
Bakalit - İlk sentetik taklit (20. yüzyıl başı)
Polyester Reçine - Günümüzde en çok kullanılan taklit malzemesi
Plastik - Modern sentetik malzemeler
Casein - Süt proteini bazlı malzeme

1890'larda, Dupont şirketinin kehribarın plastik versiyonunu ürettiği söylenmektedir.

Amberoid (Preslenmiş Kehribar)

Amberoid, küçük amber parçalarının 200°C'ye kadar bir potada ısıtılıp yumuşatıldıktan sonra preslenmesiyle elde edilir. Amberoid daha çok düğme ve pipoların ağızlık bölümü yapımı için kullanılır.

Pratik Test Yöntemleri

Gerçek kehribar ile taklit kehribarı birbirinden ayırabilmek için onların fiziksel ve kimyasal özelliklerinden yararlanmaktayız.

1. Sıcaklık Testi (En Pratik Yöntem)

Uygulanabilecek en pratik ve hızlı yöntem, kor haline getirilmiş ince bir metal (iğne, çivi, çubuk) ucu, eldeki malzemenin göze çarpmayacak bir yerine (Örn. Boncuk ise delik kenarına, yüzük veya heykel gibi figür ise taban kısımlarına) dokundurmaktır.

Gerçek kehribar: Hoş bir çam reçinesi kokusu ortama yayılır
Taklit kehribar: Plastik özellikli malzeme kötü bir koku yayar

2. Tuzlu Su Testi

Gerçek kehribarın özgül ağırlığı saf sudan biraz fazladır. Özgül ağırlığı 1.00 gr/cm³ olan saf suyun 200ml'sine 23 gr. tuz katılarak hazırlanan solüsyona atılan:

Gerçek kehribar: Yüzer
Taklit kehribar: Daha ağır olduğundan batar

3. Statik Elektrik Testi

Elimizdeki maddeyi ısınıncaya kadar yünlü bir kumaşa sürtelim, ısınmaya başlayınca küçük kağıt parçalarına veya saç teline yaklaştıralım.

Gerçek kehribar: Doğal statik elektrik özelliği nedeniyle bu cisimleri kendine doğru çeker
Taklit kehribar: Bu özelliği göstermez

Copal ve Kehribar Ayrımı

Sentetik malzemelerin kehribar adı altında satılmasının yanında, doğal copal de bir çok kehribar ülkesinde kehribar adı altında sunulmaktadır. Gerçekten de copal kehribara her yönden o kadar benzemektedir ki, bu iki doğal maddeyi birbirinden ayırmak son derece zordur.

Çözücü Testi

Bir damla eter veya alkolü her ikisine de damlatmak oldukça kesin bir yöntemdir:

Kehribar: Üzerinde hiç bir etki bırakmadan uçup gider
Copal: Yüzeyini etkileyerek değdirildiği yeri yapışkan hale getirir

Fluoresans Testi

Ultraviolet ışığı altında fluoresans özelliklerini kullanarak ayırt etmek mümkündür:

Copal: Beyaz renkte ışıma gösterir
Kehribar: Genellikle mavi veya sarı ışıldar

Bilimsel Test Yöntemleri

Bilimsel deneyler yaparak gerçek ve taklit kehribar belirlenmek istenirse, aşağıdaki parametreler baz olarak kullanılabilir:

Yanma Noktası: Gerçek kehribarın yanma noktası 375°C
Çözücü Direnci: Gerçek kehribarın bilinen çözücülere (solvents) gösterdiği direnç dereceleri
Sertlik: Mohs cetveline göre 2-3 arasında olan sertlik derecesi
IR Spectroscopy: Gerçek kehribarı en kesin belirleyen bilimsel yöntem

Sonuç: Satın aldığımız ürünün gerçek kehribar olduğunu anlamak için yukarıdaki deneylerden en az iki veya üç tanesini doğru olarak uygulamamız bizi gerçeğe yaklaştıracaktır.